W erze Reiwa 7 (2025) kanji roku został ogłoszony „niedźwiedź” – 熊 (czytane jako kuma). Wybór ten nie jest zaskakujący, biorąc pod uwagę wydarzenia mijającego roku: dziesiątki ataków niedźwiedzi na ludzi w Japonii. W samym 2025 roku odnotowano rekordową liczbę 220 rannych i 13 ofiar śmiertelnych w wyniku ataków tych zwierząt. Skala incydentów, które przeniosły się z głębokich lasów do centrów miast i supermarketów, sprawiła, że znak ten stał się symbolem społecznego niepokoju oraz debaty o zmianach klimatycznych.
Ale co właściwie oznacza ten kanji i jak jest zbudowany? 熊 to znak o 14 kreskach, który odnosi się do ssaka – niedźwiedzia – i symbolizuje siłę, odwagę oraz dzikość natury.
W kulturze japońskiej niedźwiedź (kuma) jest często kojarzony z lasami, górami i potęgą, ale też z zagrożeniem, co idealnie pasuje do kontekstu 2025 roku.
Jeśli chodzi o części składowe, głównym komponentem jest 能 (nō, oznaczające „zdolność” lub „umiejętność”), który pierwotnie sam w sobie reprezentował… niedźwiedzia! W starożytnych formach pisma 能 było piktogramem lub ideogramem przedstawiającym to zwierzę, a dopiero później ewoluowało w znaczenie związane z umiejętnościami – być może w nawiązaniu do cech niedźwiedzia, takich jak siła, zręczność czy wytrzymałość.
Na dole znaku znajduje się radykał 灬 (cztery kreski). Choć w nowoczesnym japońskim jest to wariant radykału »ogień« (火), w przypadku znaku 熊 jest to zmyłka historyczna. W starożytnych piktogramach te cztery kreski reprezentowały cztery łapy niedźwiedzia, a ich kształt dopiero z czasem ewoluował, upodabniając się do symbolu ognia.
Dziś ten kanji pojawia się nie tylko w nazwach zwierząt, ale też w nazwach geograficznych, np. prefektura Kumamoto 熊本 to “ojczyzna” niedźwiedzi. W nazwie Kumamoto niedźwiedź pojawił się dopiero w 1607 z inicjatywy daimyō Katō Kiyomasy, którego ego domagało się “bojowej” nazwy. Wcześniejszy znak 隈 oznaczał zakole rzeki oznaczał zakole rzeki lub ustronne miejsce. Takie zmiany były popularne w epoce budowania wielkich zamków, np. Date Masamune zmienił kanji Sendai z 千代 (Chiyo – tysiąc pokoleń) na obecne 仙台 (Sendai – płaskowyż nieśmiertelnych).
Ten wybór kanji roku przypomina, jak pismo japońskie łączy codzienne wydarzenia z głębokimi korzeniami językowymi.
Czy 熊 stanie się symbolem zmian klimatycznych i konfliktów człowieka z naturą? Czas pokaże!
Wojciech Tomanik, Japoński Brulionik
